यस्तो पनि सदरमुकाम – बबिता बस्नेत

८ चैत्र २०६८, बुधबार १९:३१ मा प्रकाशित

मुस्लिम महिलाले मुहार ढाक्न लगाउने गरेको बुर्कालाई कतिपय अधिकारवादी व्यक्तित्व विकासको बाधकका रूपमा लिने गर्छन् । टाउको, मुख सबै छोपी आँखा मात्र देखाएर महिला हिँडेको देख्दा मुहारै नदेखाई आफूलाई कसरी आत्मविश्वासका साथ प्रस्तुत गर्न सकिन्छ र ? भन्ने लाग्छ । बुर्कालाई मुस्लिमहरू आफ्नो इज्जत र प्रतिष्ठासँग जोडेर हेर्ने गर्छन् । तर, कतिपय अवस्थामा बुर्काले स्वास्थ्य पनि जोगाउँदोरहेछ । हाम्रो देशमा मुस्लिम नै भए पनि अन्य मुस्लिम मुलुकका महिलाले जस्तो कालो बुर्का नै लगाइरहनुपर्दैन (कतिपय ठाउँमा लगाउने चलन छ) । धेरै ठाउँमा महिला टाउकोमा सारी या सलको सप्को हालेर हिँडे पुग्छ । हिन्दू संस्कृतिमै पनि कतिपय परिवारमा टाउको ढाक्ने चलन छ । कपडाले मुख र टाउको छोप्दा आत्मविश्वास घट्न सक्ने अन्दाज गर्दै गर्दा यसपल्ट रौतहटको सदरमुकाम गौरमा भने टाउको र मुख छोपेर आँखा मात्रै देखाउँदा सुरक्षित भएको महसुस भयो । तर, यो अन्य असुरक्षाका कारणले नभएर कालो धुलो र फोहोरबाट बच्नका लागि अपनाइएको सुरक्षा थियो । त्याहाँ प्राय: मुस्लिम दिदी बैनीहरूले कपाल ढाकेर हिँड्ने हुँदा पूरै मुख छोपेर कपाल ढाक्न आफूलाई पनि गाह्रो भएन, नत्र त निसास्सिँदो त्यो धुलोबाट बच्न अरू खासै उपाय थिएन ।
तराईका धेरै सदरमुकाम फोहोर र धुलोले भरिपूर्ण छन । वर्षौंदेखिको यो संस्कृतिलाई लोकतन्त्र, गणतन्त्र, मधेस आन्दोलन केहीले पनि हटाउन सकेन । प्राय: नगरपालिका बनिसकेका यी सदरमुकामहरूमा आफ्नो सहरका लागि बजेट नजाने पनि होइन तर न त त्याहाँ चिल्ला सडक बन्छन् न त सरसफाइ नै हुन सक्छ । सूचनाको हकको कानुन नै प्रयोग गर्न सक्ने स्थानीय सर्वसाधारणलाई त्यो पैसा कहाँ जान्छ ? थाहा हुँदैन । सडकमा गाडीहरू धुलो उडाउँदै हिँड्छन् र स्थानीयवासी मुख छोपेर धुलोबाट बच्ने कोसिस गर्छन् । आफ्नो घरअगाडि फोहोर त त्यत्तिकै छँदै छ, त्यसलाई पन्छाऊँ या कतै व्यवस्थापन गरौँ भन्ने सोच कसैको देखिँदैन । दाङको घोराही पनि मधेस नै हो, त्यहाँका सडक कति सफा छन्, घरवरिपरि फोहोर-मैला देखिँदैन । वीरगञ्ज, नेपालगञ्ज, जनकपुर, गौर किन यस्ता भएका होलान् यी सहरहरू ? रौतहटमा धेरै नेताहरू होलान्, तर जो-जो भए पनि माधव नेपाल र अफताव आलमकै नाम अगाडि आउँछ । त्यसो त गौर अहिले बबन सिंहको क्षेत्र हो । आफ्नो देशका धेरै जिल्ला हेरियो, घुमियो, काम गरियो तर यसपल्ट गौर जाँदाजस्तो निसास्सिने अवस्थाका सहरको अनुभव भने थिएन । ओहो, यहाँका मानिस कसरी बस्छन् ? बच्चाहरूको अवस्था के होला ? पहिलोपल्ट गौर पुग्नेको मनमा यही प्रश्न उब्जन्छ । सफा लुगा लगाएको भए सकडको धुलोले फोहोर त एकैछिनमा बनाइहाल्छ नै, नाक-मुखबाट धुलो पसेर एकै छिनमा रुघा नै लाग्न थाल्छ । जता हेरे पनि फोहोरका नाली…. फोहोर पानी जमिरहेका खाडलहरू… यति धेरै आँखा बिझाउने र सरसराउँदो मान्छेलाई एकैदिनमा बिरामी बनाउन सक्ने सदरमुकाम शायद अर्को छैन । तर, यसो भनिरहँदा त्यहाँका साथीहरूले चाहिँ र्सलाहीको मलंगवा र बाराको कलैया पनि फोहोर र धुलोको मामिलामा कम नभएको बताए । दिनदिनै गर्मी चढ्दै छ, ओहो ! भित्री मधेसका यी सदरमुकामलाई कसरी सफा, हेर्न र नाक मुख नथुनी हिँड्न सक्ने बनाउने होला ?
रौतहट जिल्लामै पर्ने चन्द्रनिगाहपुर भने फरक छ । ‘हाइवे’ भएर पनि हुन सक्छ, सभ्यतासँग जोडिएका कुराहरू पनि गौरमा भन्दा फरक छन् । श्री ३ चन्द्रशमशेरको निगाहबाट बनेको सहर भएकाले यसको नाम नै चन्द्र निगाहपुर भएको हो । हाम्रो मुलुकमा गणतन्त्र आएपछि महेन्द्रनगर, पृथ्वीनारायण नगरपालिकालगायतका ठाउँका नाम परिवर्तन गरिए पनि श्री ३ हरूको इतिहास बोकेका यस्ता थुप्रै स्थानका नामहरू फेरिएको छैन र नाम पुरानै भएका कारणले कुनै असर पनि परेको देखिँदैन । मुख्य कुरा त एटिच्युटकै रहेछ, के कुरालाई कसरी लागू गर्ने ? नियत सफा राखेर काम गरे नहुने भन्ने केही पनि छैन । फागुनको तेस्रो हप्ता डडेल्धुरा जाँदा सुदूरपश्चिमको त्यो डाँडामा आएका अनेक परिवर्तन देख्दा र सुन्दा रमाइलो लागेको थियो । खै यसको कारण के हो त थाहा छैन तर पहाडी जिल्लाका सदरमुकाम तराईका तुलनामा सफा छन्, मधेसको तुलनामा पहाडमा दु:ख धेरै छ तर पनि टाढा-टाढाबाट बोकेर ल्याएका सामानले सजाएर सदरमुकामलाई चिटिक्क पारेर बसेका हुन्छन् स्थानीय जनता । खास त्यति ठूलो मिहिनेत गर्नुपर्ने कुरा पनि केही छैन, आफूवरिपरि सफा गरेर बस्दा मात्रै पनि एक हदसम्मको सफाइ भइहाल्छ । बाटो पिच गर्ने, ढल निर्माणलगायतका कुराहरूचाहिँ नगरपालिकाले हेर्ने हो । जिल्ला विकास समिति, नगरपालिकाको बजेटलाई जे कामका लागि आएको हो त्यसैमा प्रयोग गर्ने हो भने कुनै पनि सहरमा नाक मुख थुनेर हिँड्नै पर्दैन । राजनीतिमा जो-जो संलग्न भए पनि छविका हिसाबले गौर माधव नेपालको ठाउँ हो, अफताव आलमको जिल्ला हो । तर, त्यहाँको धुलो मैलो र उहाँहरूको सुकसुकाउँदोपनबीच कुनै तुलनै हुन सक्दैन । गौरको मात्रै कुरा होइन भित्री मधेसका यी सदरमुकाम हेर्दा लाग्छ, अहिले त यस्तो छ सङ्घीय राज्य भयो भने यी ठाउँमा के मात्रै होला ? सबैभन्दा बारम्बार आइरहने प्रश्न त के हो भने यी ठाउँमा आएका करोडौँ बजेट कहाँ जान्छ ? त्यो बजेटलाई दल र नेताहरूले बाँडेर खान्छन् भनेर सबैलाई थाहा छ तर तिनका विरुद्ध किन आवाज उठ्दैन ? गलतलाई गलत हो भनेर मानिस किन भन्न सक्दैनन् ? आफ्नो जिल्लालाई बनाउन नसक्नेहरूले मुलुक बनाउँछु भन्दै हिँड्न सुहाउँछ कि सुहाउँदैन ? तराईलाई राजनीतिक आधार बनाउने नेताहरू (मधेसी, पहाडी जो भए पनि)ले मुलुकको चिन्ता गर्दा कसरी पत्याउने ? जसलाई आफ्नो जिल्लाको र जिल्लावासीको स्वास्थ्यको चिन्ता छैन त्यस्ताले मुलुकको चिन्ता गरेझैं गर्दा कसले पत्याउँछ ? त्यसैले तराईका नेताजीहरू कृपया पहिला आफ्नो जिल्ला र सदरमुकामहरू हेर्न हुने बनाउनुस्, मुलुकको कुरा त त्यसपछि आउँछ । साथै तराईका जिल्लामा, नगरपालिकामा, जिल्ला विकास समितिमा जाने बजेट केमा खर्च हुन्छ ? भनेर जनताले चासो राख्नु पनि त्यत्तिकै जरुरी छ, यो विषयमा चासो राख्ने मात्रै होइन अब कम्तीमा सदरमुकाममा बाटो र सफाइका लागि गएको बजेट सोही काममा खर्च हुनुपर्छ भनेर अभियान नै चलाउनु आवश्यक छ । यो सबै कुरा कसले गर्ने भन्ने अहिलेको अहम् प्रश्न हो तर मौन पनि कति दिन बस्ने ?

प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर

मुलुकमा सङ्घीयता आइसकेपछि हालै सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा विराटनगर महानगरपालिकाको प्रमुख पदमा निर्वाचित हुनुभएका नागेश कोइराला राजनीतिक वृत्तमा मात्र नभई

राजनीतिक दलले मध्यमार्गी बाटो निकाल्दै मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन सम्झौतालाई निष्र्कषमा पुर्‍याएका छन् । प्रतिनिधिसभाको आइतबारको बैठकबाट बाह्रबुँदे व्याख्यात्मक घोषणासहित सम्झौता

डा. सुरेश आचार्य नेपालको राजनीतिमा संसदीय संस्कृतिको अपचलन चरम अवस्थामा पुगेको छ । संसदीय अपसंस्कृतिको पछिल्लो अभ्यास यसअघिका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा

सम्माननीय सभामुख महोदय ! राष्ट्रिय स्वाधीनतासँग सम्बन्धित विषयलाई यस्तो होहल्ला र गञ्जागोल वातावरणमा छलफलका लागि पेश गरिनु आपत्तिजनक छ ।